Print pagina

Twee manieren waarop macht corrumpeert - TQ©


15 maart 2016

Waar komt die neiging tot onethisch gedrag vandaan?
Verlaagde remming en verhoogde zelfgerichtheid is niet altijd slecht.
Hoe kunnen de negatieve effecten van macht worden verzacht? 

Met regelmaat staan er verhalen over onethische, oneerlijke leiders in de kranten. Ook in geschiedenisboeken wemelt het ervan. Verhalen die doen vermoeden dat het aloude cliché, dat macht corrumpeert, waar is. De vraag is natuurlijk of het klopt. Een scala aan sociale wetenschappers heeft zich de afgelopen jaren hierover gebogen.

Onderzoek onder mensen met een hoog inkomen, positie, hiërarchie en sociale klasse maakt één ding duidelijk: macht heeft een transformerend effect op de menselijke psyche. Mensen die zich machtig voelen, denken en handelen anders dan mensen die zich machteloos voelen: ze zijn vaker onbeleefd en spelen vaker vals. Mensen die dure auto’s rijden, stoppen minder vaak voor voetgangers en in een reeks van lab experimenten bleken individuen uit de hogere klasse vaker te liegen tijdens onderhandelingen en vaker te bedriegen om hun kans op een prijs te verhogen. Ook bleek dat die neiging steeds vanzelfsprekender en ‘natuurlijker’ wordt.

Waar komt die neiging tot onethisch gedrag vandaan? Onderzoek wijst op twee factoren: 1. macht verlaagt remmingen en 2. macht zorgt voor een hoger dan gemiddelde zelfgerichtheid.

Over het algemeen blijken mensen met minder remmingen, sociale normen minder te respecteren. In experimenten kunnen de meeste mensen de neiging tot vals spelen weerstaan, maar individuen die experimenteren met meer macht bleken die neiging te overwinnen en acties in hun voordeel om te buigen.

Daar komt bij dat door de toename van zelfgerichtheid, mensen met macht hun eigen behoeften een hogere prioriteit geven dan die van anderen. Bijvoorbeeld, mensen die minder dan $25.000 per jaar schenken, geven 4,2% van hun inkomen weg, terwijl dat bij de mensen die meer dan $150.000 schenken, slechts 2,7% is. In een opmerkelijk experiment dat tot dezelfde conclusie leidde, kregen deelnemers de rol van werknemer of werkgever toegewezen. Elke deelnemer mocht een assortiment van chocolade samenstellen, hetzij voor een persoon van hun keuze of voor zichzelf. Het resultaat was dat de deelnemers in een hogere positie significant meer bonbons kochten voor zichzelf (31 gemiddeld) dan voor een ander (14 gemiddeld). De lager geplaatste deelnemers kochten juist meer voor anderen dan voor zichzelf.

Macht kan dus aanzetten tot corrupt gedrag, wanneer onethisch gedrag voordeel oplevert voor de persoon in kwestie. Bij gebrek aan macht wordt corruptie juist bevorderd als het uitvoeren van onethisch gedrag ten goede komt aan een ander en daarmee een relatie kan bestendigen.

Verlaagde remming en verhoogde zelfgerichtheid is niet altijd slecht. Leiders hebben dat soms nodig. Een leider zonder remmingen grijpt vaker de kans om te spreken tijdens een onderhandeling en waarborgt daardoor goede deals, en pusht zijn organisatie om zich te houden aan ethische normen. Een zelfgerichte leider is goed in het krijgen van wat hij of zij nodig heeft, met inbegrip van voldoende middelen binnen de organisatie en invloed op de markt daarbuiten.

Hoe kunnen de negatieve effecten van macht - zoals de neiging om vals te spelen - worden verzacht? Helaas is daar geen eenduidig antwoord op. Onderzoekers hebben bewijs dat machtige leiders de eigenschap kunnen ontwikkelen om zich af te vragen: wat denkt of wil de persoon voor me? Of als ik zelf aan de andere kant van de tafel zat, wat zou dan eerlijk zijn?

Over het algemeen is het dus onjuist dat macht steevast corrumpeert. Aannemelijker is het idee dat macht leiderschapsgedrag beïnvloed via twee processen: het wegvallen van remmingen en zelfgerichtheid. Die kennis kan ons helpen om te begrijpen wanneer macht zal corrumperen en wanneer het moreel gedrag zal bevorderen. Bovendien leidt het ons ook naar eventuele compenserende maatregelen: iemands handelen in de juiste context plaatsen en het ontwikkelen van empathie.


Bron: Harvard Business Review


Terug