Print pagina

Duurzaamheid als kwaliteit in het HBO-onderwijs - TQ©


11 november 2014
tekst: Bernadette Koopmans

'Zonder samenwerking red je het niet meer!'
Leerpunten voor het HBO

Bedrijven moeten meer duurzaam ondernemen en het HBO kan hieraan tegemoetkomen door meer te investeren in bewustwording en in management van innovatie en samenwerking. Dat is de mening van Jacqueline Cramer en Gerard Berendsen tijdens het symposium Duurzaam Ondernemen op 4 november 2014. Het symposium werd georganiseerd ter gelegenheid van het afscheid van Jan Venselaar  als lector Duurzame Bedrijfsvoering aan de Avans Hogeschool.

Voor 2100 moet de netto-uitstoot van broeikasgassen naar nul, was de conclusie van het internationale klimaatpanel IPCC die in november alle kranten haalde. Een waarschuwing die het belang van duurzaamheid weer eens onderstreept. Jacqueline Cramer (directeur Utrecht Sustainability Institute) en Gerard Berendsen (voorzitter van Our Common Future 2.0 en directeur Twente Quality Centre) schetsten de consequenties hiervan voor het HBO-onderwijs. Als we op deze voet doorgaan, gaan we de IPCC-ambitie niet halen, chargeert Gerard Berendsen. “We halen nu al niet eens onze kortetermijndoelen om de klimaatverandering een halt toe te roepen - laat staan de langetermijndoelen. Wij moeten het dus over een andere boeg gooien.” Jacqueline Cramer en Gerard Berendsen waren het erover eens dat het bedrijfsleven nog veel meer moet investeren in duurzaam ondernemen. Berendsen: “Dat kan niet zonder dat de toekomstige ondernemers en beleidsmakers, dus de studenten van nu, leren omgaan met de huidige maatschappelijke verantwoordelijkheid. Ondernemers lopen aan tegen de economische crisis en de duurzaamheidsvraagstukken. Het maken van goed uitvoerbare plannen kost veel energie.” Over de rol van de overheid zegt Jacqueline Cramer: “De overheid moet leiderschap tonen, knelpunten wegnemen, innovatie stimuleren en reguleren via wetgeving, standaarden en belasting.”

'Zonder samenwerking red je het niet meer!'
Gerard Berendsen keek als lector Total Quality Management in Organisatienetwerken (Hogeschool van Arnhem en Nijmegen) bij een zestigtal bedrijven die in clusterverband bezig waren met duurzame innovaties. “Ondernemers moeten voortdurend schakelen en keuzes maken in het veld van technologische ontwikkelingen, financiële hulpmiddelen en marketing. Onmisbare eigenschappen hiervoor zijn ondernemerschap en creativiteit om je ideeën om te zetten in iets tastbaars dat aanslaat. Maar in toenemende mate is samenwerking met andere partijen belangrijk om je producten succesvol in de markt te zetten. Kijk maar om je heen, de beste duurzame innovaties komen bijna alleen maar tot stand door samenwerking binnen consortia van bedrijven. Zonder samenwerking red je het niet meer! Ik heb gekeken bij bedrijven als Biomass Technology Group, Paperphone en de voormalige Leerlooierij Hulshof die op alle mogelijke manieren nieuwe materialen ontwikkelen gebaseerd op de Biobased Economy. Dat levert tal van vraagstukken op maar ook mooie producten. Zoals een eierdoosje van zetmeel en uit gras geproduceerde olie, om maar een paar voorbeelden te noemen.”

Jacqueline Cramer: “Het gaat over samenwerken met nieuwe gemeenschappelijke waarden en andere rollen die we elkaar toebedelen. We moeten in staat zijn businessmodellen te maken die bedrijfsoverstijgend zijn, die aansluiten bij de nieuwe economie waar we gezamenlijk in consortia vernieuwingen voortbrengen.” Volgens Jacqueline Cramer hebben consumenten en burgers een steeds grotere betrokkenheid in ontwerp, besluitvorming en gedeeld eigenaarschap van bijvoorbeeld duurzame energie initiatieven. “Dit is nieuw. Tot kort hebben we in milieuland juist burgers ontzorgd – ‘Laat maar, wij regelen het wel!’ - maar nu zijn burgers zeer bepalend ook als spreekbuis voor wat politiek gezien geaccepteerd wordt.”

Leerpunten voor het HBO
Gerard Berendsen benadrukt dat je het organiseren van samenwerking en innovatie als competentie in je bedrijf moet hebben. “Het gaat dan over de samenwerking bij innoveren, oftewel co-innovatie tussen overheid, bedrijfsleven, publiek en de kennisinstellingen voor onderwijs en onderzoek. Ik hoop dat het onderwijs daarop inspeelt om afgestudeerden voor te bereiden.” Hij zette de reguliere HBO-onderwijsprogramma’s op een rij, waarin duurzaamheid een belangrijke rol speelt of waarin je duurzaamheid kunt verankeren zodat ze een rol krijgen bij het oplossen van duurzaamheidsvraagstukken: Techniek en IT, Ondernemerschap, Advanced Business Creation, Commerciële economie, Bedrijfskunde, Bedrijfseconomie, Management Economie en Recht (MER) en Accountancy. Kortom, genoeg mogelijkheden voor het HBO.

Als ervaringsdeskundige uit het HBO somt Gerard Berendsen de belangrijkste leerpunten op:
1. Multidisciplinaire inzet van studenten, waarbij studenten uit verschillende disciplines samenwerken. “Dit is heel moeilijk structureel te organiseren, zodanig dat je kunt blijven voldoen aan de vraagstukken uit het bedrijfsleven. En niet eenmalig, maar gedurende een aantal jaren. Want transitietrajecten duren nou eenmaal drie tot acht jaren. De crux is om het zodanig bij elkaar te brengen dat je in staat bent om ook daar opvolging aan te geven vanuit het HBO-wezen.”

2. Transitie van een Iconomy naar een Weconomy. “Het kijken naar de maatschappij staat nog ver af van de belevingswereld van studenten. Het HBO heeft als taak om studenten op dit vlak bewustwording bij te brengen.”

3. Richt je niet alleen op de afstudeerders, maar ook op de eerstejaars. “Geef ze meteen kleine opdrachten om de relevantie met het werkveld en hun maatschappelijke verantwoordelijkheid te laten ervaren. Zet een ondernemer voor de groep en neem ze mee naar bedrijven.”

4. Onderhoud de relatie met ondernemers, ook op de lange termijn. “Je kunt dat institutioneel doen, maar het blijft mensenwerk. Mijn ervaring is dat docenten die dat echt graag doen, goud waard zijn om dit relatiebeheer gestalte te geven en de continuïteit te garanderen. Dit zijn meestal de docenten die veel stages binnenhalen en dus veel contact hebben met het bedrijfsleven.”

Gerard Berendsen sluit af: “Eigenlijk praat je over het investeren in innovatie, niet alleen vanuit het bedrijfsleven maar ook vanuit het onderwijs. Maar je praat ook over het investeren in samenwerking en het leren samenwerken. Je hebt vakmensen met inhoudelijke kennis nodig, maar ook mensen met vaardigheden, die kunnen aansturen en coördineren, dus moet je investeren in bijvoorbeeld management- en communicatievaardigheden. Dit betekent dat je wilt investeren in het management van innovatie en samenwerking.”

Bronnen
Gerard Berendsen - Symposium Duurzaam Ondernemen - 04-11-2014

Jacqueline Kramer – Symposium Duurzaam Ondernemen - 04-11-2014



Terug